Kryzys może dotknąć każde przedsiębiorstwo i stać się krytycznym momentem w jego historii. Może on zakończyć się upadłością bądź też sukcesem organizacji. Wszystko zależy od tego, czy i kiedy zostaną dostrzeżone objawy kryzysu oraz od podjętych przez kierownictwo strategii ratowania firmy. Sygnały te pochodzą zarówno z firmy jak i z otoczenia. Zdolność do wsłuchiwania się w sygnały płynące z organizmu przedsiębiorstwa jak i partnerów biznesowych to klucz do wczesnego rozpoznania nadchodzącego kryzysu finansowego. Symptom jest jednakże jedynie objawem, oznaką negatywnego zjawiska, nie zaś obiektywną przyczyną problemów. Dla przedsiębiorców całkiem prostym zadaniem jest wskazanie objawów choroby, które są przedmiotem ich utyskiwań. O wiele trudniej jest im odpowiedzieć na pytanie skąd owe symptomy się wzięły. Do tego potrzeba już odwagi i odpowiedzialności.
SYGNAŁY KRYZYSU POCHODZĄCE Z OTOCZENIA
|
OTOCZENIE
|
RODZAJE SYGNAŁÓW
|
|
|
- ciągły stan zadłużenia na koncie bankowym
- bank domaga się stale więcej informacji o firmie
- bank zwrócił twoje czeki
- bank odmówił Ci podniesienia poziomu kredytu
- bank odmówił udzielenia kredytu bądź domagał się nadmiernych zabezpieczeń
- bank zażądał dopuszczenia do dokumentów firmy audytorów
- bank poprosił o ustanowienie nowych zabezpieczeń czy rozszerzenie dotychczasowych
|
|
WIERZYCIELE
|
- niski poziom cash flow, a spłata długów stanowi ciągły problem
- często przekraczasz terminy płatności dostawcom
- nie możesz otrzymać kredytu kupieckiego ani odroczyć spłaty już istniejącego
- liczne trudności w negocjowaniu warunków transakcji handlowych
- nie możesz utrzymać współpracy ze stałymi dostawcami – częste zmiany dostawców
- udzielasz licznych kredytów kupieckich
- codziennie odbierasz telefony ponaglające od wierzycieli
- wierzyciele wysyłają prawników
- zaległości w płatnościach zobowiązań publicznych wobec państwa
- departamenty windykacyjne i egzekucyjne naciskają
|
|
DŁUŻNICY |
- nie płacą w terminie
- nie znasz wszystkich dłużników i sumy swoich wierzytelności
- nie przykładasz większej uwagi do regularnego pilnowania terminów płatności i dalszych kroków windykacyjnych – jesteś zdziwiony niską ściągalnością należności
- złe relacje handlowe
- koncentrujesz się wyłącznie na jednym bądź dwóch dłużnikach
|
|
PODJĘTO KROKI PRAWNE PRZECIWKO FIRMIE
|
- wezwania do zapłaty, negocjacje z wierzycielami
- wierzyciele występują jako zwarta grupa interesu
- wyroki zasądzające dłużne kwoty
- nakazy zapłaty
- wniosek o ogłoszenie upadłości
- zajęcie majątku firmy przez komornika
- zabezpieczenie roszczeń wierzyciela na majątku firmy
- cesja wierzytelności wobec firmy (trudny dług)
- faktoring
|
SYGNAŁY KRYZYSU POCHODZĄCE Z FIRMY
|
OBSZARY DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA
|
RODZAJE SYGNAŁÓW |
STRATEGIA |
- malejący udział sprzedaży w rynku
- brak określonych rynków działania
- brak dywersyfikacji dostawców
- brak dywersyfikacji klientów
- brak koncepcji rozwoju
- niezdefiniowanie misji
- brak przeciwdziałania konkurencji
- brak koncepcji wizerunku firmy
- używanie prywatnego majątku na spłatę zobowiązań czy zaciągnięcie nowego kredytu
|
ZARZĄDZANIE |
- brak kwalifikacji kadry kierowniczej
- złe cechy osobowościowe kadry kierowniczej
- zbyt wysokie wynagrodzenia kadry kierowniczej
- brak porozumienia między kierownictwem
- waśnie między właścicielami
- zły stan zdrowia kierownictwa
- koncentracja na nieistotnych problemach
- ignorowanie wierzycieli jako grupy interesu
- brak wizji rozwoju
- brak regularnych posiedzeń zarządu
- niechęć do zmian
- ignorowanie opinii konsultantów i doradców
|
|
OPERATYWNE ZARZĄDZANIE
|
- niedostatek kapitału
- problemy logistyczne
- nadmierne zadłużenie
- pozyskiwanie środków na finansowanie bieżącej działalności poprzez dyskontowanie weksli i papierów wartościowych
- brak systemu analiz ekonomicznych
- niskie wskaźniki płynności
- niefachowa księgowość
- brak systemu podnoszenia kwalifikacji pracowniczych
- wysoka rotacja personelu – kto może ucieka z firmy
- konflikty personalne, zła atmosfera pracy
- wyprzedaż składników majątku trwałego oraz zapasów produktów po niższej cenie
- zawyżony / zaniżony budżet
- rosnące zamrożenie środków w inwestycjach nie zakończonych w terminie
- wzrost stanu produkcji nie zakończonej oraz zapasów wyrobów trudno zbywalnych, występowanie zapasów materiałów przeterminowanych i wadliwa struktura zapasów
- nieodpowiednie kwalifikacje zawodowe
- przerost / niedostatek zatrudnienia
|
|
KOSZTY
|
- wzrost kosztów materiałowych
- wzrost kosztów wytwarzania
- wzrost kosztów ogólnych
- wzrost kosztów stałych
- wzrost kosztów zmiennych
- wzrost wynagrodzeń
|
|
MARKETING
|
- niewłaściwe prognozy marketingowe
- nieumiejętne prowadzona kampania marketingowa
- przereklamowanie
- zawyżanie cen
- zaniżanie cen
- produkt nieodpowiadający reklamie
- brak reakcji na zapytania klientów, reklamacje
|
|
TECHNOLOGIA
|
- produkt wykonany z niewłaściwego materiału
- produkt niedopracowany technologicznie
- zastosowanie niewłaściwych urządzeń w produkcji
- nieodpowiednie kwalifikacje technologów
|
Źródło: L. Kowalczyk, Narzędzia diagnostyczne umożliwiające wczesne ostrzeganie przedsiębiorstwa przed upadłością, [w:] Ekonomiczne aspekty upadłości przedsiębiorstw w Polsce, Instytut Funkcjonowania Gospodarki Narodowej, Materialy i prace, T.XCII
KONTEKSTOWE SYGNAŁY KRYZYSU
|
OBSERWATOR
|
PRZEDSIĘBIORSTWO
|
RYNEK KAPITAŁOWY
|
INFORMACJE FINANSOWE
|
|
„CZŁOWIEK Z ULICY”
|
- potencjalny obiekt przejęcia
- nieoczekiwane odejście dyrektora generalnego
- katastrofa (np. powódź)
- przestarzałe lub stare jakościowo produkty
|
-jawnie przeprowadzone transakcje sprzedaży części majątku przedsiębiorstwa lub udziałów w spółkach powiązanych
|
-nadzwyczaj słabe wyniki finansowe,
- poważny spadek zysku
|
|
OSOBA ŚLEDZĄCA BIEŻĄCE INFORMACJE RYNKOWE (GRUPA INTERESU)
|
- duża rotacja kadry zarządzającej wyższego szczebla
- kolejne nieudane próby wprowadzenia nowych produktów na rynek
- brak jednomyślności dyrektorów co do strategii firmy
- nieudana integracja firmy po przejęciu
|
- pozyskanie nowych funduszy w celu pokrycia istniejącej straty
- fundusze specjalizujące się w upadających przedsiębiorstwach zainteresowane są skupowaniem wierzytelności
|
- spadek :
Ø cen akcji
Ø zysków
Ø udziału w rynku
Ø wiarygodności kredytowej
Ø płynności
Ø poziomu dywidend
Ø wartości sprzedaży liczonej w cenach stałych
Ø wskaźnika kapitał własny / zadłużenie
- opóźnienia w publikacji sprawozdań
- zastrzeżenia audytorów dotyczące ksiąg
|
|
ANALITYK FINANSOWY
|
- brak strategii lub nieumiejętne jej wdrażanie
- utrata najważniejszego personelu
- brak inwestycji w nowe technologie, zasoby ludzkie i kapitałowe
- zaangażowanie środków w kosztowne i duże projekty o niskiej rentowności
- utrata kluczowych klientów
|
- niedotrzymanie warunków umów bankowych
- dyskusja na temat planów restrukturyzacji finansowej firmy
|
- niszczenie wartości przedsiębiorstwa z punktu widzenia akcjonariuszy
- wartość wskaźnika cena / wartość księgowa akcji jest znacząco niższy od średniej dla branży
|
|
DOSTAWCY I KLIENCI
|
- pogarszające się warunki umów handlowych
- opóźnienia w płaceniu zobowiązań z tytułu dostaw i usług
- korzystanie z faktoringu
- pogarszająca się jakość usług / produktów
- coraz częstsze spory z dostawcami
- próby wystawienia not kredytowych po zakończeniu roku
- niskie morale personelu
- problemy z wprowadzeniem nowych rozwiązań informatycznych
- problemy z zapłatą, zmiany form płatności
|
- negocjacje dostawców z bankami obsługującymi firmę w celu wsparcia trudnego planu restrukturyzacji
|
|